Pozornie to my obserwujemy świat, jednak w rzeczywistości to świat – a w zasadzie medium – obserwuje nas, np. za pośrednictwem badań telemetrycznych, sprawdzając nasze preferencje jako widzów i konsumentów. Obserwacja jest także tematem innej pracy z cyklu zatytułowanej "W ZOO". Grupa zwiedzających ogród zoologiczny została w niej przeciwstawiona stadu pawianów siedzących na wybiegu. Z pozoru to ludzie obserwują zwierzęta, komentując ich – zapewne uznane za zabawne – zachowania. Jednak wnikliwsze przyjrzenie się obrazowi przekonuje nas, że to raczej pawiany obserwują ludzi. O możliwości takiej interpretacji świadczy chociażby umieszczenie pawianów w miejscu tradycyjnie przypisywanym widowni, a ludzi jakby na scenie, czy ekranie kinowym, który pawiany mogą bez przeszkód obserwować. Obserwujący zmieniają się tu więc w obserwowanych, dzieje się to jednak bez udziału ich świadomości, jak w Benthamowiskim panoptikonie. Możliwy jest jeszcze jeden trop interpretacyjny wykorzystujący motyw lustrzanego odbicia. Ludzie odbijają się w pawianach, a małpy w ludziach, zachowania jednych odzwierciedlają reakcje drugich. Pawiany stają się więc symbolem bezrefleksyjnego społeczeństwa, które spędza czas na miałkiej rozrywce i jałowych dyskusjach. Przypisanie małpom takiej roli przypomina wykorzystanie motywu tych zwierząt w wielu obrazach flamandzkiego siedemnastowiecznego artysty Davida Teniersa Mł. – wystarczy przywołać słynne Małpy w kuchni czy Szkołę małp. Zwierzę to od czasów refleksji protestanckiej – zwłaszcza kalwińskiej – reprezentowało głupią i złą stronę natury ludzkiej, często wykorzystywano je jako symbol apostołów Antychrysta i ucieleśnienie wszystkich wad przypisywanych rodzajowi ludzkiemu. Tym bardziej przerażające jest skonstatowanie faktu, jak bardzo bawi ludzi obserwacja zachowań tych zwierząt tak często będących odbiciem naszych własnych przywar. Obserwowanie obserwowanych,

Marta Raczek